و تو خود میدانی که هنوز نمیدانم انتهای نگاه تو به کجا میرسد

يكى از پرسش هايى كه در مورد امام زمان(عليه السلام) مى شود اين است كه چه آثار و فوايدى بر وجود امام و رهبرى كه در اختفا و غيبت به سر مى برد، مترتّب است؟ به عبارت ديگر، چرا امام(عليه السلام) سال ها قبل از ظهور، تولد يافته است و فايده وجود آن حضرت چيست؟

لازم است قبل از پاسخ نكته اى تذكّر داده شود و آن اين كه سؤال مذكور مسأله جديدى نيست كه تازه طرح شده باشد، بلكه سال ها قبل از تولد حضرت مهدى(عليه السلام)مطرح بود. حتّى اين پرسش ها همزمان با عصر نزول وحى نيز وجود داشت چنانكه از جابر بن عبد اللّه انصارى، صحابى بزرگ پيامبر نقل شده است كه گفت: هنگامى كه آيه كريمه «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَاُولِي الأَمْرِ مِنْكُمْ»نازل شد، به رسول گفتم: خدا و رسول را شناختيم; صاحبان امرى را كه خداوند اطاعت آنان را به اطاعت شما مقرون كرده است، چه كسانى هستند؟

پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) فرمودند:

«آنان جانشينان من و پيشوايان امّت بعد از من هستند. اول آن ها على بن ابى طالب است; سپس حسن و حسين و على بن الحسين و

محمّد بن على كه در تورات معروف به باقر است. اى جابر! در آينده نزديك، او را ملاقات خواهى كرد. هنگامى كه او را ديدى سلام مرا به او برسان. بعد از او جعفر بن محمّد، موسى بن جعفر، على بن موسى، محمّد بن على، على بن محمّد، حسن بن على و سپس فرزندِ حسن، هم نام و هم كنيه من و حجت خدا در زمين و ذخيره خدا براى بندگان اوست. همان كسى كه خداوند، مشرق و مغرب را به دستش فتح مى كند».

آن گاه حضرت فرمودند:

«او همان كسى است كه از شيعيان و دوستانش غايب مى شود،; دوران غيبتش به حدّى طولانى و دشوار است كه بر اعتقاد به امامت وى باقى نمى ماند مگركسى كه خدا قلبش را بهوسيله ايمان آزمايش كرده باشد».

عرض كردم يا رسول اللّه! آيا شيعيان در زمان غيبت از او بهره مند مى گردند؟

حضرتش فرمود:

«آرى! سوگند به كسى كه مرا به نبوت مبعوث داشته است، البته آن ها از نور وجودش استفاده مى كنند و از بركت ولايتش بهره مند مى گردند، همانطور كه از نور خورشيد بهره مند مى شوند گر چه در پس ابر باشد. اى جابر! غيبت از اسرار مكتومِ خزانه علم خداست. پس آن را جز از اهلش پنهان دار».

با توجه به اين حديث مشهور، جواب سؤال مذكور به خوبى روشن مى شود كه بدون ترديد، بركات خورشيد فروزان امامت و ولايت حضرت مهدى(عليه السلام) آن چنان گسترده و فراوان است كه ابرهاى تيره و تارى كه به واسطه ستمگرى هاى دشمنان خدا براى مدّتى نامعلوم بين آن حضرت و مردم حايل گرديده، نمى تواند جلو بركات وجودى آخرين حجت و ذخيره خدا را بگيرد.

زيرا اگر چه آن حضرت در زمان غم انگيز غيبت، از تصرّف در بعضى از شئونات خويش ـ مانند حضور در جامعه و به دست گرفتن زمام امور ـ كناره گيرى مى نمايند، لكن بايد دانست كه اين امر فقط يكى از شئونات آن حضرت است; چرا كه آن حضرت در بقيه شئونات خويش تصرف مى نمايد و بسيارى از مشكلات جامعه را رفع و از درماندگان دستگيرى مى كند و امدادهاى غيبى آن بزرگوار در سراسر هستى گسترش دارد. اين موضوع شواهد فراوانى دارد كه در جاى خودش به آن اشاره خواهيم كرد.

گذشته از اين، بايد دانست كه تمام مصالح و حِكَم و فوايد و آثار وجود امام(عليه السلام)در زمان غيبت براى ما مكشوف نيست. از سفارش پيامبر به جابر فهميده مى شود كه همگان استعداد و لياقت فهم و درك بركات وجود امام(عليه السلام) را در دوران غيبت ندارند; بلكه افرادى همچون آن صحابى بزرگ مى توانند تا حدّى شعاع بركات وجودى حجّت خدا را درك كنند. زيرا حضرت در پايان گفتارشان به جابر فرمودند: «موضوع غيبت از اسرار خداست و بايد آن را از نااهلان پنهان بدارى».

 

آثار و بركات وجودى امام(عليه السلام)

 

احاديث و روايات از پيامبر اكرم و ائمه(عليهم السلام) در جواب و پاسخ اين گونه پرسش ها فراوان است كه ذكر آن در اين مختصر نمى گنجد، لكن از باب نمونه به عنوان تيمّن و تبرّك، حديثى را از امام سجّاد(عليه السلام) كه بيانگر پاره اى از بركات وجودى امام(عليه السلام) است، ذكر مى كنيم:

سليمان از امام صادق(عليه السلام) و آن حضرت از پدر بزرگوارش امام باقر(عليه السلام)و آن حضرت از امام زين العابدين نقل مى كند كه حضرتش فرمودند:

«نحن أئمّة المسلمين، و حجج اللّه على العالمين، و سادة المؤمنين وقادة الغرّ المحجّلين، و موالي المؤمنين، و نحن أمان لأهل الأرض كما أنّ النّجوم أمان لأهل السماء، و نحن الّذين بنا يمسك اللّه السماء أن تقع على الأرض إلاّ بإذنه، و بنا يمسك الأرض أن تميد بأهلها، و بنا ينزل الغيث، و تنشر الرحمة، و تخرج بركات الأرض، و لولا ما في الأرض منّا لساخت بأهلها».

ثمّ قال: و لم تخل الأرض منذ خلق اللّه آدم من حجّة اللّه فيها ظاهر مشهور أو غائب مستورولا تخلو إلى أن تقوم الساعة من حجّة اللّه فيها، ولولا ذلك لم يعبد الله.

قال سليمان، فقلت للصادق(عليه السلام): فكيف ينتفع الناس بالحجّة الغائب المستور؟

قال: «كما ينتفعون بالشمس إذا سترها السحاب».

«ما (اهل بيت پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم)) پيشوايان امت اسلام، حجت هاى خدا بر جهانيان، آقاى اهل ايمان، پيشتواى روسفيدان و سرپرست مؤمنانيم. ما امان براى اهل زمين هستيم، همچنان كه ستارگان امان براى اهل آسمانند. ما كسانى هستيم كه خدا به واسطه ما آسمان را بر فراز زمين نگه داشت و اهل زمين را از هلاكت نجات بخشيده است. به واسطه ما باران مى بارد و رحمت خدا منتشر مى شود و زمين بركاتش را بيرون مى آورد و اگر نبود در هر عصر و زمانى امامى از ما اهل بيت در زمين، زمين اهلش را فرو مى برد و هلاك مى كرد.

سپس فرمودند: از هنگام خلقت آدم تا قيامت، زمين از حجت خدا خالى نبوده و نخواهد بود; خواه حجتش در ميان مردم آشكار و معروف باشد يا غايب و ناپيدا. خدا در زمين عبادت نمى گرديد».

سليمان گويد: از امام صادق(عليه السلام) پرسيدم كه مردم در زمان غيبت چگونه از امام غايب بهره مند مى شوند؟

آن حضرت فرمود: «همچنان كه از خورشيد هنگامى كه در پشت ابرها است، بهره مند مى گردند».

مفاد بيان امام(عليه السلام) در اين حديث، سه بخش است:

بخش اول درموقعيّت ائمه(عليهم السلام) از جهت مقام ومنصب الهى آن هاست كه پيشوايان راستين اسلام پس از پيامبر گرامى حجت هاى خدا بر تمام عالميان و سيّد و آقاى اهل ايمان هستند كه به فرمان خداى سبحان به وسيله پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) به جامعه اسلامى معرّفى گرديده و براى هدايت و رهبرى همه انسان ها در تمامى قرون و اعصار تعيين گشته اند.

در بخش دوم از فرمايش امام سجاد(عليه السلام) پاره اى از بركات وجودى ائمه اطهار(عليهم السلام)بيان شده است كه اختصاص به زمان حضور امام(عليه السلام) ندارد. زيرا آثار و بركات آن حضرت چنان گسترده است كه شامل زمان حضور و غيبت مى شود.

در بخش سوم از فرمايش امام سجاد(عليه السلام)، به چند نكته اساسى اشاره شده است:

الف) اگر امامى از اهل بيت پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) در زمين نباشد، زمين اهلش را نابود مى كند.

ب) اين كه خالى نبودن زمين از حجت خدا، يك سنّت الهى است كه از زمان حضرت آدم(عليه السلام) تا قيامت جريان دارد.

ج) اين كه عبادت خدا در زمين بستگى به وجود حجّت خدا دارد.

د) در كلام حضرت به بهره مند شدن مردم از وجود امام(عليه السلام) در ايام غيبت تصريح شده است.

منبع:جلوه های پنهانی امام عصر.نوشته حسین علی پور.انتشارات مسجد جمکران